Jesienne oczyszczanie ziołami – kuracja gorzka krok po kroku

Wrzesień i październik to w polskim zielarstwie tradycyjny moment na zioła gorzkie. Powód jest prozaiczny i nie ma w nim nic z mistyki: kończy się sezon świeżych owoców i warzyw, wracamy do cięższego, gotowanego jedzenia, jemy więcej i częściej w domu. Przez stulecia był to po prostu punkt w roku, w którym sięgało się po gorycze tak samo jak wiosną.

Jeśli trafiłeś tu, szukając informacji o wrotyczu i piołunie, prawdopodobnie widziałeś już w internecie dwie skrajności: zdjęcia, których nikt nie chce oglądać, i teksty mówiące, że cały temat to bzdura. Ten artykuł nie jest ani jednym, ani drugim. Jest o tym, co konkretnie jest w takiej mieszance, jak długo się ją pije i czego się spodziewać po smaku bo to są pytania, które ludzie zadają naprawdę.

Piszemy o naszej mieszance Czysty Wewnętrzny Ogień, ale wszystko poniżej dotyczy tej grupy ziół w ogóle.

Piołun – filar goryczy

Bylica piołun (Artemisia absinthium) jest drugim składnikiem tej mieszanki pod względem masy. To roślina, która w europejskim zielarstwie ma pozycję trudną do przecenienia i całą swoją historię zawdzięcza jednej cesze: jest intensywnie gorzka.

Za tę gorycz odpowiadają laktony seskwiterpenowe, głównie absyntyna. To jedne z najbardziej gorzkich substancji występujących w roślinach wyczuwalne jeszcze przy bardzo dużym rozcieńczeniu. Nazwa gatunkowa absinthium i słowo „absynt” pochodzą od tego samego korzenia, a sam napój powstał właśnie na bazie piołunu.

W tradycji zielarskiej gorycz nigdy nie była efektem ubocznym była powodem. Zioła gorzkie stanowiły osobną, wyraźnie wyodrębnioną kategorię surowców, obecną w aptekach i domowych apteczkach całej Europy. Sięgano po nie przed posiłkiem, w niewielkich ilościach, i zawsze w formie, która pozwalała gorycz poczuć naparu lub nalewki. To nie przypadek, że przez stulecia nikt nie próbował goryczy ukryć.

Piołun rośnie w Polsce dziko, na nieużytkach i przydrożach, i jest łatwy do rozpoznania po srebrzystoszarym, wełnistym liściu oraz charakterystycznym zapachu. Nasz surowiec pochodzi z okolic Puszczy Białowieskiej, od jednego sprawdzonego dostawcy.

Piołun jest też obok wrotyczu powodem, dla którego tej mieszanki nie pije się dłużej niż dziesięć dni. O tym za chwilę.

Wrotycz – dlaczego akurat dziesięć dni

Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) to najmocniejszy składnik tej mieszanki i jednocześnie ten, którego jest w niej najwięcej. Jeśli w całym artykule miałbyś zapamiętać jedną rzecz, to właśnie tę sekcję.

Wrotycz rozpoznasz na każdym polskim przydrożu: żółte, płaskie koszyczki bez płatków, przypominające guziki, i pierzasty liść o ostrym, kamforowym zapachu. Jest pospolity i wygląda niepozornie, ale należy do najbardziej aktywnych roślin krajowej flory.

Kluczem jest tujon związek z grupy monoterpenów, obecny w olejku eterycznym wrotyczu, a w mniejszej ilości także w piołunie. Tujon ma dwie właściwości, które razem decydują o całej konstrukcji tej kuracji.

Po pierwsze, kumuluje się. Nie jest tak, że po każdej filiżance organizm wraca do punktu wyjścia. Przy codziennym stosowaniu ekspozycja się sumuje, więc znaczenie ma nie pojedyncza porcja, tylko łączny czas picia.

Po drugie, jest to substancja o ściśle określonych, prawnie uregulowanych limitach. Zawartość tujonu w napojach i środkach spożywczych podlega w Unii Europejskiej osobnym przepisom to jeden z niewielu naturalnych składników roślinnych traktowanych w ten sposób.

Stąd bierze się liczba dziesięć. Limit dziesięciu dni nie jest asekuracją prawnika ani ostrożnością na wszelki wypadek wynika wprost z tego, co jest w składzie. Gdyby wrotyczu i piołunu w tej mieszance nie było, kuracja mogłaby trwać dłużej. Są, więc trwa dziesięć dni. To ta sama logika, według której mocne przyprawy stosuje się w łyżeczkach, a nie w garściach.

Dlatego też więcej nie znaczy lepiej. Podwojenie dawki albo przedłużenie picia „bo jeszcze zostało w paczce” nie jest wersją ambitniejszą tej samej kuracji, tylko wyjściem poza to, na co mieszanka została ułożona.

Mieszanka, o której piszę, to nasz Czysty Wewnętrzny Ogień – dziesięć surowców w opakowaniu 200 g, z wrotyczem i piołunem jako trzonem. Pełny skład i przeciwwskazania są na karcie produktu.

Goździki – korzenny zamek kompozycji

Goździkowiec korzenny (Syzygium aromaticum) to jedyny w tej mieszance surowiec, który nie ma nic wspólnego z polską łąką pochodzi z Moluków, a dziś uprawia się go głównie w Indonezji, na Madagaskarze i Zanzibarze. Suszone pąki kwiatowe tego drzewa to goździki, które zna każdy z kuchni.

Za ich charakter odpowiada eugenol, stanowiący zdecydowaną większość olejku goździkowego. To on daje ten ostry, ciepły, lekko odrętwiający smak, rozpoznawalny natychmiast i praktycznie niemożliwy do pomylenia z czymkolwiek innym.

W tej kompozycji goździki pełnią rolę podwójną. Są klasykiem tradycyjnych receptur sezonowych w polskiej kuchni i zielarstwie towarzyszą jesieni od zawsze. I to one w praktyce decydują o tym, jak ten napar pachnie i jak się go pije. Aromat goździkowy jest tu najwyraźniejszym pojedynczym elementem całości.

Co jeszcze jest w środku

Mieszanka ma dziesięć składników. Poza trzema opisanymi wyżej są to:

Oman wielki (Inula helenium) – korzeń rośliny z rodziny astrowatych, jednej z najstarszych w europejskim zielarstwie. Zawiera alantolakton i, podobnie jak piołun, należy do surowców gorzkich.

Liść orzecha włoskiego (Juglans regia) – bogaty w garbniki i juglon, związek nadający liściom charakterystyczny zapach i barwiący dłonie na brązowo przy zbiorze. Klasyczny surowiec tradycyjnych receptur.

Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) – kłącze rośliny rosnącej nad wodą, o intensywnym, korzennym zapachu. W polskiej tradycji obecny od stuleci, choć dziś stosowany krócej i ostrożniej niż dawniej: zawiera β-azaron, który podobnie jak tujon należy do składników wymagających ograniczenia czasu stosowania.

Mięta pieprzowa (Mentha × piperita) – obecna w składzie nie dla ozdoby. Mentol zmiękcza ostry charakter całości i sprawia, że napar da się wypić spokojnie, bez zaciskania zębów.

Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis) – korzeń bogaty w śluz roślinny, czyli wielocukry, które w kontakcie z wodą pęcznieją i tworzą gęstą, żelowatą substancję. To najbardziej łagodny składnik w całym zestawie i jego obecność jest tu najważniejszym sygnałem: ta mieszanka nie jest samą goryczą.

Tymianek właściwy (Thymus vulgaris) – znany z tymolu, składnika swojego olejku eterycznego; obecny zarówno w kuchni, jak i w recepturach zielarskich.

Krwawnik pospolity (Achillea millefolium) roślina polskich łąk, zawierająca garbniki i gorycze; domyka skład.

Jak to smakuje. Gorzko-korzennie, ziołowo. To jest kuracja gorzka i nie udajemy, że jest inaczej ale ułożona tak, żeby dało się ją wypić. Prawoślaz i mięta nie osładzają naparu, tylko zmiękczają jego ostrość, a goździki nadają mu wyraźny korzenny charakter. To nie jest przypadek ani ustępstwo: kuracja, której nikt nie kończy, jest nic niewarta.

Rytm 10 / 10 / 10 – jak liczyć dni

Pełna kuracja wygląda tak:

• 10 dni picia
• 10 dni przerwy
• 10 dni picia

Te trzydzieści dni to jedna kuracja, a nie trzy osobne etapy do dowolnego przestawiania. Powtarza się ją dwa do trzech razy w roku, najczęściej wiosną i jesienią nie częściej.

Dlaczego przerwa nie jest opcjonalna

Przerwa jest w tej kuracji tym samym, czym limit dziesięciu dni: wynika ze składu, a nie z ostrożności. Skoro tujon i β-azaron kumulują się przy codziennym stosowaniu, dziesięć dni bez nich to nie pauza w kuracji to jej część. Skrócenie przerwy albo picie ciągiem przez dwadzieścia dni zmienia całą konstrukcję i wychodzi poza to, do czego mieszanka została ułożona.

Co, jeśli się zapomni

Jeden pominięty dzień w trakcie dziesięciodniowego bloku nie jest problemem wypij następną porcję o zwykłej porze i licz dalej. Nie nadrabia się podwójną dawką. Jeśli przerwa w piciu wyniosła kilka dni, prościej jest potraktować blok jako zakończony i zacząć odliczać przerwę.

Paczka to nie jedna kuracja

Opakowanie 200 g przy tym rytmie wystarcza orientacyjnie na dwie do trzech pełnych kuracji, czyli mniej więcej na rok stosowania. To nie jest porcja do wypicia ciągiem i to chyba najczęstsze nieporozumienie przy tej mieszance. Kiedy paczka kończy się po miesiącu, coś poszło nie tak z odmierzaniem.

Dla kogo ta kuracja nie jest

Ta sekcja jest tu przed instrukcją parzenia celowo. To najmocniejsza mieszanka w naszej linii i ma realne wykluczenia nie takie, które chowa się drobnym drukiem.

Bezwzględnie nie stosuje się jej:

• w ciąży i w okresie karmienia piersią — wrotycz i piołun są w tych stanach wykluczone całkowicie, bez wyjątków i bez wersji „ostrożnie”;
• przy padaczce i w razie przebytych napadów drgawkowych;
• u dzieci i młodzieży to mieszanka wyłącznie dla osób dorosłych;
• przy chorobach wątroby i nerek oraz przy chorobach przewlekłych wymagających stałego leczenia.

Wymaga wcześniejszej rozmowy z lekarzem lub farmaceutą: przyjmowanie jakichkolwiek leków na stałe. Zioła gorzkie i aromatyczne mogą wpływać na wchłanianie i metabolizm leków, więc to nie jest formalność.

Zachowaj ostrożność, jeśli: masz wrażliwy żołądek albo źle znosisz gorzkie napary zacznij od jednej porcji dziennie zamiast dwóch. Uczulenie na rośliny z rodziny astrowatych jest tu istotne, bo należą do niej aż cztery składniki: wrotycz, piołun, oman i krwawnik.

Jeśli którykolwiek z tych punktów Cię dotyczy, odpuść tę mieszankę w naszej linii są łagodniejsze propozycje na trawienie, które nie mają takich ograniczeń.

Jak parzyć i kiedy pić

• Proporcja: jedna łyżeczka suszu, około 2–3 g, na szklankę wody, mniej więcej 250 ml.
• Woda: wrzątek.
• Czas: 15–20 minut pod przykryciem. Można też delikatnie gotować 2–3 minuty.
• Przykrycie jest obowiązkowe bez niego olejki eteryczne z goździków, tataraku i mięty ulatują razem z parą, a to one budują charakter naparu.
• Ile: jedna do dwóch szklanek dziennie, przed posiłkiem.
• Do tego dużo wody w ciągu dnia i lżejsze jedzenie na czas kuracji mniej cukru i przetworzonych rzeczy, więcej warzyw.

Wersja cięta i mielona

Mieszankę oferujemy w dwóch postaciach i obie są do zaparzania. Wersja mielona nie jest przeznaczona do połykania w postaci proszku to ten sam susz, tylko drobniej rozdrobniony, dzięki czemu napar wychodzi szybciej i mocniej. Sposób przygotowania i dawka są identyczne; przy wersji mielonej wygodniej użyć zaparzacza z gęstym sitkiem.

Susz przechowuj sucho, chłodno i bez dostępu światła, w szczelnie zamkniętym opakowaniu.

Czego w tej mieszance nie ma i dlaczego

Nie ma czarnego orzecha, mimo że w tym kontekście jest to surowiec reklamowany najczęściej. Nasz skład opiera się na roślinach obecnych w polskiej tradycji zielarskiej i na surowcach, które sami pozyskujemy od sprawdzonych dostawców. Liść orzecha włoskiego pełni tu rolę, którą w innych recepturach przypisuje się czarnemu z tą różnicą, że rośnie w Polsce.

Nie ma wersji w kapsułkach i nie planujemy jej. Powód jest prosty i wynika z tradycji stosowania: zioła gorzkie od zawsze przyjmowano w formie, która pozwalała poczuć smak naparu albo nalewki. Kapsułka omija smak całkowicie, więc byłaby wygodniejsza, ale przestałaby być tym samym.

Co po kuracji

Po zakończeniu pełnego rytmu 10/10/10 nie robi się kolejnego uderzenia. To jest moment, w którym najczęściej popełnia się błąd skoro poszło dobrze, to może jeszcze raz, mocniej. Nie tędy droga i nie po to ta kuracja ma swoją długość.

Naturalnym następnym krokiem jest coś odwrotnego: łagodne, dłuższe wsparcie jelit, oparte na ziołach osłonowych zamiast gorzkich. Krótka, intensywna kuracja i spokojna odbudowa to dwa różne zadania, do których używa się dwóch różnych rodzajów mieszanek i mylenie ich ze sobą jest najczęstszym powodem, dla którego cała sekwencja nie przynosi tego, czego się po niej oczekiwało.

O tym, jak wygląda ten drugi krok, napiszemy osobno.

Skład, sposób parzenia i pełną listę przeciwwskazań znajdziesz na karcie: Czysty Wewnętrzny Ogień. Łagodniejsze mieszanki na trawienie, w tym te do stosowania po kuracji, zebraliśmy tutaj: Na jelita i IBS

Mieszanka oparta na tradycyjnym zastosowaniu roślin. Nie jest lekiem i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani zróżnicowanej diety. Wyłącznie dla osób dorosłych. Nie stosować w ciąży i w okresie karmienia piersią. Pełną listę przeciwwskazań znajdziesz na karcie produktu.